Nowe wynalazki i stare oszustwa

De Tapier is zijn hele loon kwijt. Zijn baas had het loon net verdubbeld, vertelt hij. Voor wie niet van rekenraadsels houdt, legt hij uit dat dit veel geld is. ‘Als dit georganiseerd wordt om ons voor een bedankje te laten werken, hoeven we hier niet te blijven. We hebben genoeg gespaard om thuis normaal te leven.’

Tapir stracił całą wypłatę. Jak opowiada, szef właśnie podwoił wynagrodzenie. Tym, którzy nie lubią zagadek matematycznych, wyjaśnia, że to dużo pieniędzy. „Jeśli to zorganizowano, żebyśmy pracowali za dziękuję, nie musimy tu zostawać. Zaoszczędziliśmy dość, żeby normalnie żyć u siebie”.

‘Waarom denken jullie meteen dat iemand dit organiseert?’ vraag ik. ‘Het zal een los incident zijn. We lossen het op en bedenken iets.’ ‘Jullie hoeven niets te bedenken,’ antwoordt de Tapier. ‘Als wij hem vinden, weten we precies wat we doen. De sjamaan zal zijn nieuwe gezicht waarschijnlijk niet kunnen herstellen. Als jullie dat niet bevalt, gaan we naar huis. Wie bouwt er dan voor jullie? Mensen met twee linkerhanden?’ Ik probeer een grap. ‘Voor iemand die linkshandig is, zijn twee linkerhanden juist een voordeel. Maar serieus: als we hem vinden, krijgen jullie je geld terug.’

„Dlaczego od razu myślicie, że ktoś to organizuje?” — pytam. „To pewnie pojedynczy incydent. Rozwiążemy problem i coś wymyślimy”. „Nie musicie nic wymyślać” — odpowiada Tapir. „Jeśli go znajdziemy, dobrze wiemy, co zrobimy. Szaman prawdopodobnie nie zdoła naprawić jego nowej twarzy. Jeśli wam się to nie podoba, wrócimy do siebie. Kto wtedy będzie wam budował? Ludzie z dwiema lewymi rękami?” Próbuję żartować. „Dla kogoś leworęcznego dwie lewe ręce są właśnie zaletą. A poważnie: jeśli go znajdziemy, odzyskacie pieniądze”.

Ik wil nog zeggen dat ik met mijn linkeroog mijn best zal doen om de schurk te vinden. Maar die grap heeft geen zin. Het blijkt helemaal geen zeldzame gebeurtenis. Zulke verhalen horen mensen dagelijks. Het lijkt alsof iedereen plotseling gek is geworden of door iets wordt beheerst. De spanning in het volk groeit en tegelijk verschijnen er nieuwe ‘uitvindingen’: bedrog, diefstal en vals geld. In mijn hoofd worden misdadigers ineens onderzoekers en kunstenaars.

Chcę jeszcze powiedzieć, że swoim lewym okiem dołożę starań, żeby wypatrzyć łotra. Ten żart nie ma jednak sensu. Okazuje się, że wcale nie jest to rzadkie zdarzenie. Ludzie codziennie słyszą podobne historie. Jakby wszyscy nagle oszaleli albo coś nimi zawładnęło. Napięcie w plemieniu rośnie, a wraz z nim pojawiają się nowe „wynalazki”: oszustwa, kradzieże i fałszywe pieniądze. W mojej głowie przestępcy nagle stają się badaczami i artystami.

De uitvinders met iets minder talent werken hard aan de theorie van overvallen na zonsondergang. Ook in dat vak bestaan betere en slechtere ‘wetenschappers’. Wie handig is, wijdt zich aan het ambacht van munten maken. Hun munt verschilt misschien van de officiële munt, maar het blijft een munt. Soms staan er heel abstracte patronen op. Een kunstenaar mag toch nieuwe vormen en richtingen ontwikkelen?

Wynalazcy o nieco mniejszym talencie pilnie pracują nad teorią napadów po zmroku. Również w tym fachu bywają lepsi i gorsi „naukowcy”. Kto ma sprawne ręce, poświęca się rzemiosłu wytwarzania monet. Ich moneta może różnić się od oficjalnej, ale nadal jest monetą. Czasami ma bardzo abstrakcyjne wzory. Artysta ma przecież prawo rozwijać nowe formy i kierunki?

De welsprekende mensen richten zich op overtuigen. Ze laten anderen dingen doen die helemaal niet in hun belang zijn, zoals we net hebben gehoord. Tussen de verschillende meesters staan de dieven. Zij praten een beetje en nemen een beetje weg: kunstenaars die stijlen mengen. Deze richtingen blijven zich ontwikkelen en hebben tot vandaag veel belangstelling, aan beide kanten. Ook de mensen die de wet moeten bewaken, raken soms gefascineerd door zulke mogelijkheden. Sommigen willen geschenken wel tegen gunsten ruilen. Daarvoor gebruiken we de weinig eervolle naam ‘corruptie’.

Elokwentni ludzie zajmują się przekonywaniem. Skłaniają innych do działań, które wcale nie leżą w ich interesie, jak przed chwilą usłyszeliśmy. Między różnymi mistrzami stoją złodzieje. Trochę mówią i trochę zabierają: artyści mieszający style. Te kierunki wciąż się rozwijają i do dziś wzbudzają duże zainteresowanie, po obu stronach. Także ludzie mający strzec prawa czasami fascynują się takimi możliwościami. Niektórzy chętnie wymieniają podarunki na przysługi. Używamy na to mało zaszczytnej nazwy „korupcja”.

Gelukkig komt deze ‘kunst’ volgens mijn spottende gedachte in zoveel regerende kringen voor, van oost tot west, dat iemand er misschien een vriendelijker naam voor bedenkt. Ik dwaal af naar politieke correctheid. Grove taal lijkt gewoon te worden, terwijl woorden die negatieve gevoelens oproepen juist verdwijnen. Naar mijn idee leren we mensen zo geen verdraagzaamheid tegenover andere groepen. We halen vooral benamingen uit het woordenboek. Stel dat je een woord voor huidskleur verwijdert, denk ik. Houdt iemand dan op anderen aan te vallen omdat hij dat woord niet meer kent? Misschien werkt dat in de eenentwintigste eeuw nog echt ook. Met die ironische gedachte sluit ik mijn omweg af.

Na szczęście — myślę z przekąsem — ta „sztuka” występuje w tylu kręgach rządzących, od wschodu po zachód, że może ktoś wymyśli dla niej przyjaźniejszą nazwę. Odbiegam myślami w stronę poprawności politycznej. Wulgarny język wydaje się czymś zwyczajnym, podczas gdy znikają słowa budzące negatywne emocje. Moim zdaniem nie uczymy w ten sposób tolerancji wobec innych grup. Przede wszystkim usuwamy określenia ze słownika. Załóżmy, że wykreślimy słowo oznaczające kolor skóry — myślę. Czy ktoś przestanie wtedy atakować innych, bo nie zna już tego słowa? Może w dwudziestym pierwszym wieku to nawet naprawdę zadziała. Tą ironiczną myślą kończę swoją dygresję.