Kto zbuduje nasze domy?

‘Wie zegt dat wij gaan bouwen?’ vraagt de leider. Ik begrijp hem niet. Hij zei toch dat zij voor huizen in het westen zouden zorgen? Hij begint te lachen. ‘We geven jullie grond, hout en alles wat nodig is. Moeten we het huis ook nog met onze eigen handen bouwen? Of moet de sjamaan met één beweging een tent laten verschijnen?’ Hij kijkt mij ongelovig aan. Ik was helemaal serieus. Na mijn salto in het bos denk ik dat ze nu vast genoeg van mij hebben.

„Kto powiedział, że to my będziemy budować?” — pyta wódz. Nie rozumiem go. Przecież mówił, że zajmą się domami na zachodzie? Zaczyna się śmiać. „Dajemy wam ziemię, drewno i wszystko, czego potrzeba. Czy mamy jeszcze własnymi rękami zbudować dom? A może szaman ma jednym ruchem wyczarować namiot?” Patrzy na mnie z niedowierzaniem. Mówiłem całkiem poważnie. Po moim salcie w lesie myślę, że teraz na pewno mają mnie dosyć.

‘Vallen de steden bij jullie uit de lucht, zoals tropische regen?’ vraagt hij. Ik zeg dat bij ons ook mensen bouwen. Toch krijgen sommige mensen een huis zonder ervoor te betalen. ‘Dus iemand vergeet zijn eigen eten, drinken en gezin om voor jou te bouwen?’ ‘Nee, er zijn organisaties waar je hulp kunt vragen,’ probeer ik uit te leggen. Maar de leider wil weten wie het werk dan echt doet. Niets komt zomaar uit het niets.

„Czy u was miasta spadają z nieba jak tropikalny deszcz?” — pyta. Mówię, że u nas także budują ludzie. Jednak niektórzy dostają dom bez płacenia za niego. „Czyli ktoś zapomina o własnym jedzeniu, piciu i rodzinie, żeby budować dla ciebie?” „Nie, są organizacje, do których można zwrócić się o pomoc” — próbuję wyjaśnić. Ale wódz chce wiedzieć, kto rzeczywiście wykonuje pracę. Nic nie pojawia się ot tak z niczego.

Als hij bouwers naar ons stuurt, moeten anderen hun gewone taken doen. Wie werkt bijvoorbeeld in de tuin van een moeder die voor een baby zorgt? Misschien de buurman, maar die wilde juist gaan jagen. Wie neemt zijn plaats in? De persoon die vrij is, kan misschien niet jagen. Zo wordt één eenvoudige vraag een hele keten van nieuwe problemen. Waarom zouden we het zo moeilijk maken als wij zelf onze huizen kunnen bouwen?

Jeżeli wyśle do nas budowniczych, inni będą musieli wykonywać ich codzienne zadania. Kto na przykład popracuje w ogrodzie matki opiekującej się niemowlęciem? Może sąsiad, ale on właśnie chciał iść na polowanie. Kto go zastąpi? Osoba, która ma czas, może nie umieć polować. W ten sposób jedno proste pytanie zamienia się w cały łańcuch nowych problemów. Po co tak komplikować sprawę, skoro możemy sami zbudować swoje domy?

De leider vergelijkt het leven met een spinnenweb. Alles hangt met alles samen. Trek je aan één draad, dan bewegen ook andere draden. Je moet opletten dat het web ergens anders niet kapotgaat. Anders kan de spin geen insect meer vangen om van te leven. Nu wil ik hem toch verrassen. ‘Zijn er bij jullie geen zieke mensen? Of mensen die gewoon niet willen werken? Iemand moet hen toch helpen. Wie vervangt die helper dan?’

Wódz porównuje życie do pajęczyny. Wszystko łączy się ze wszystkim. Jeśli pociągniesz jedną nić, poruszą się też pozostałe. Musisz uważać, żeby sieć nie zerwała się gdzie indziej. Inaczej pająk nie złapie owada potrzebnego do przeżycia. Teraz jednak chcę go zaskoczyć. „Czy nie ma u was chorych? Albo ludzi, którzy po prostu nie chcą pracować? Przecież ktoś musi im pomagać. Kto wtedy zastępuje osobę pomagającą?”

Er zijn veel mensen die hulp nodig hebben, antwoordt hij. Voor zieken zorgen staat voor hem niet ter discussie. Maar ook mensen die niet actief willen zijn, krijgen hulp. Zo levert die persoon geen extra handen en is er bovendien iemand anders met hem bezig. ‘Kun je hen niet gewoon laten wachten tot ze honger krijgen?’ vraag ik. ‘Dan begrijpen ze het wel.’ De leider denkt daar anders over. Volgens hem beginnen zulke mensen vaak te stelen als niemand helpt.

Odpowiada, że wiele osób potrzebuje pomocy. Opieka nad chorymi nie podlega dla niego dyskusji. Pomoc dostają jednak również ludzie, którzy nie chcą być aktywni. Taka osoba nie dokłada więc rąk do pracy, a dodatkowo ktoś inny musi się nią zajmować. „Nie można po prostu poczekać, aż zgłodnieją?” — pytam. „Wtedy zrozumieją”. Wódz myśli inaczej. Według niego tacy ludzie często zaczynają kraść, jeśli nikt nie pomaga.

‘Dan lijkt hun gedrag op dat van de apen,’ zegt hij. ‘Een gestolen tafel moet je opnieuw maken. Het werk verdwijnt dus niet. En de eigenaar voelt zich bestolen. Hij vertrouwt andere mensen minder.’ Daardoor werken mensen volgens hem ook minder goed samen. Ze moeten langer werken om hetzelfde resultaat te krijgen. Uiteindelijk kan hun plezier in het leven kleiner worden. Ik dacht dat mijn oplossing eenvoudig was. Maar de leider laat mij steeds nieuwe gevolgen zien.

„Wtedy zachowują się podobnie do małp” — mówi. „Skradziony stół trzeba wykonać ponownie. Praca więc nie znika. A właściciel czuje się okradziony. Mniej ufa innym ludziom”. Przez to, według wodza, ludzie także gorzej współpracują. Muszą pracować dłużej, żeby osiągnąć ten sam wynik. W końcu mogą czerpać mniej radości z życia. Myślałem, że moje rozwiązanie jest proste. Ale wódz pokazuje mi coraz to nowe konsekwencje.