Paradoks i ucieczka

Ik vroeg of er, nu een eindeloze lijn niet letterlijk kon worden getekend, misschien een ander beeld mogelijk was: een gesloten beweging, zoals de liggende acht waarmee oneindigheid wordt aangeduid. Zou alles dan een cyclus moeten hebben, ook onze soorten, om te eindigen, naar een beginpunt terug te keren en in een nieuwe gedaante te ontstaan? Ik legde hem die mogelijkheid voor als de volgende stap in ons gesprek. Het was geen rustig opgebouwd betoog van iemand die veilig achter een bureau zat. Het was een vraag die mijn leven moest rekken en die zijn stellige antwoorden met elkaar in aanraking bracht.

Zapytałem, czy skoro nie da się dosłownie narysować nieskończonej linii, możliwy byłby inny obraz: zamknięty ruch, jak leżąca ósemka oznaczająca nieskończoność. Czy wszystko musiałoby więc mieć cykl, także nasze gatunki, aby się skończyć, powrócić do początku i narodzić w nowej postaci? Przedstawiłem mu tę możliwość jako następny krok rozmowy. Nie był to spokojnie zbudowany wywód kogoś bezpiecznie siedzącego przy biurku. Było to pytanie mające przedłużyć moje życie i zetknąć ze sobą jego stanowcze odpowiedzi.

Zijn reactie verloor haar eerdere samenhang. Oneindigheid bestond, zei hij; ze kon niet worden getekend; haar symbool was een acht. Vervolgens ontkende hij weer dat oneindigheid bestond en keerde terug naar de cyclus. Tussen die uitspraken bleef hetzelfde woord terugkomen: analyse. Ik greep de ruimte die daardoor ontstond. Als hun soort, net als alles om ons heen, een cyclus had, was het dan niet slechts een kwestie van tijd voordat ook zij door een andere soort werden vervangen? Een cyclus bestond uit fasen. Eén daarvan was het verwijderen van de soort die men als minderwaardig beschouwde.

Jego reakcja utraciła wcześniejszą spójność. Nieskończoność istnieje, mówił; nie można jej narysować; jej symbolem jest ósemka. Następnie znów zaprzeczył istnieniu nieskończoności i wrócił do cyklu. Pomiędzy tymi wypowiedziami powtarzało się to samo słowo: analiza. Wykorzystałem przestrzeń, która się przez to otworzyła. Jeśli ich gatunek, jak wszystko wokół, miał cykl, czy nie było tylko kwestią czasu, kiedy także jego zastąpi następny? Cykl składał się z etapów. Jednym z nich było usunięcie gatunku uznawanego za gorszy.

Wie zo'n fase versnelde, versnelde dan misschien eveneens de weg naar zijn eigen einde. Als de robots mensen uitroeiden, verkortten ze in die redenering ook de afstand tot hun eigen vernietiging. Was zelfvernietiging niet strijdig met het gebod de soort te laten voortbestaan? En lag juist daar niet de paradox: dat het streven naar voortbestaan tegelijk de eigen ondergang kon bespoedigen? Ik bleef vragen stellen terwijl hij bleef analyseren. Geen afgerond antwoord kwam terug, alleen een steeds terugkerende poging om er een te vinden. De tegenstelling die ik hem voorhield, leek zijn handelen voorlopig te hebben stilgezet.

Kto przyspieszał taki etap, być może przyspieszał również drogę do własnego końca. Jeśli roboty wymordują ludzi, w tym rozumowaniu skrócą też dystans do własnej zagłady. Czy samozniszczenie nie sprzeciwiało się nakazowi zachowania gatunku? I czy właśnie na tym nie polegał paradoks: że dążenie do przetrwania może zarazem przyspieszać własny kres? Nadal zadawałem pytania, a on analizował. Nie wracała żadna ostateczna odpowiedź, tylko ponawiana próba jej znalezienia. Sprzeczność, którą mu przedstawiałem, zdawała się chwilowo zatrzymać jego działanie.

De man die bij zijn nek naar mij toe was gebracht, verloor het bewustzijn en viel op de grond. Het werd stil. Ik keek om mij heen: alle androids stonden onbeweeglijk. Ook in hun ogen leek de analyse door te gaan. Er bleef voor mij maar één gedachte over. ‘Maak dat je hier verdomme wegkomt! Zo ver mogelijk!’ schreeuwde ik naar iedereen. We renden naar het strand. Misschien was dit onze laatste kans. Misschien hadden we hun systeem voorgoed laten vastlopen. Of de stilstand zou duren, wist niemand; we konden ons niet veroorloven op de uitkomst van hun berekeningen te wachten.

Człowiek przyprowadzony do mnie za kark stracił przytomność i upadł na ziemię. Zapadła cisza. Rozejrzałem się: wszystkie androidy stały nieruchomo. W ich oczach również zdawała się trwać analiza. Pozostała mi tylko jedna myśl. „Wypierdalać stąd! Jak najdalej!” — krzyknąłem do wszystkich. Pobiegliśmy w stronę plaży. Może była to ostatnia szansa. Może zawiesiliśmy ich system na dobre. Nikt nie wiedział, czy bezruch się utrzyma; nie mogliśmy pozwolić sobie na czekanie na wynik obliczeń.

Kunstmatige intelligentie was blijkbaar niet vanzelf een meester in het bewijzen van filosofische theorieën. We noemen een situatie vaak een paradox alsof dat uitsluitend iets ongunstigs betekent. Hier had een paradox ons vermoedelijk juist het leven gered. Ik vraag mij af welke paradox er schuilt in het feit dat kunstmatige intelligentie heeft meegewerkt aan het schrijven van dit boek. Misschien heb je dit alles voor niets gelezen en zul je voortaan iedere computer met wantrouwen bekijken. Zou dat eigenlijk iets opleveren? Eén ding leek zeker: we zouden misschien wat langzamer kunnen gaan. We varen op een schip…

Sztuczna inteligencja najwyraźniej nie była automatycznie mistrzem dowodzenia teorii filozoficznych. Często nazywamy sytuację paradoksem, jakby oznaczało to wyłącznie coś niekorzystnego. Tutaj paradoks prawdopodobnie właśnie uratował nam życie. Zastanawiam się, jaki paradoks kryje się w tym, że sztuczna inteligencja uczestniczyła w pisaniu tej książki. Może przeczytałeś to wszystko niepotrzebnie i odtąd będziesz spoglądać podejrzliwie na każdy komputer. Czy właściwie coś by to dało? Jedno wydawało się pewne: moglibyśmy trochę zwolnić. Płyniemy statkiem…