Nowe figury na placu

Na het werk kwamen we bij mij samen, minder om een ontsnapping uit te voeren dan om het restant van de avond door te komen. We dachten aan extra voedsel, zodat er na het werken tenminste nog een stukje leven overbleef. Iemand stelde voor niet over het werk te praten. Dan konden we over slapen praten, antwoordde een ander, want iets anders deden we nauwelijks. Ik pakte het schaakbord van de plank naast het raam en keek toevallig naar buiten. Op het plein liepen drie kleine robots. Het onderzoek was blijkbaar geslaagd. Onze wens om meer helpers te hebben was op een gruwelijk ironische manier vervuld.

Po pracy zebraliśmy się u mnie, bardziej po to, żeby przetrwać resztę wieczoru, niż przeprowadzić ucieczkę. Myśleliśmy o dodatkowym jedzeniu, dzięki któremu po pracy pozostałby chociaż kawałek życia. Ktoś zaproponował, żeby nie rozmawiać o pracy. W takim razie możemy mówić o spaniu, odpowiedział drugi, bo prawie nic innego nie robimy. Sięgnąłem po szachownicę z półki obok okna i przypadkiem spojrzałem na zewnątrz. Po placu chodziły trzy małe roboty. Badania najwyraźniej się udały. Nasze życzenie posiadania większej liczby pomocników spełniło się w okrutnie ironiczny sposób.

‘Prachtig nieuws,’ zei ik. ‘Alles is volgens plan verlopen. Nu hoeven we niets meer te doen en kunnen we rustig schaken.’ Niemand lachte. We mochten trots zijn op de prestaties van de meest ontwikkelde soort op aarde. Maar waren we werkelijk zo ontwikkeld? Kenden we andere dieren die met vlaggen rondliepen en hun soortgenoten afslachtten omdat ze meer bomen wilden bezitten? Zo geformuleerd klonk ons gedrag eerder achterlijk. Hoe hadden wij dan robots kunnen uitvinden? Niet wij, wierp iemand tegen, slechts enkelen van ons. Een paar genieën hadden iets ontdekt en moesten vervolgens tussen de rest van ons leven. Misschien waren juist zij inmiddels verdwenen.

„Wspaniała wiadomość” — powiedziałem. „Wszystko przebiegło zgodnie z planem. Teraz nie musimy nic robić i możemy spokojnie grać w szachy.” Nikt się nie roześmiał. Mogliśmy być dumni z osiągnięć najbardziej rozwiniętego gatunku na Ziemi. Ale czy rzeczywiście byliśmy tak rozwinięci? Znaliśmy inne zwierzęta biegające z flagami i mordujące przedstawicieli własnego gatunku, bo chciały posiadać więcej drzew? W takim ujęciu zachowywaliśmy się raczej jak niedorozwinięci. Jak więc wynaleźliśmy roboty? Nie my, zauważył ktoś, tylko nieliczni. Kilku geniuszy czegoś dokonało, a później musiało żyć wśród reszty z nas. Może właśnie oni już zniknęli.

Er volgde een losse speculatie over de vermenging van Homo sapiens met neanderthalers en denisovamensen. Misschien waren wij uit de ene combinatie voortgekomen en de genieën uit de andere, grapte iemand zonder er een onderbouwde verklaring van te maken. Hoe dan ook, die voorgangers waren verdwenen. Dinosaurussen hadden bestaan en waren er niet meer. Misschien liep ook onze tijd af. Hadden we langzamer geleefd, dan hadden we dat einde wellicht verder voor ons uit kunnen schuiven. De robots zouden zich op den duur mogelijk eveneens door hun eigen bedrijvigheid te gronde richten. Alleen: wat konden zij nog uitvinden dat werkelijk nieuw was?

Pojawiła się luźna spekulacja o krzyżowaniu Homo sapiens z neandertalczykami i denisowianami. Może my pochodziliśmy z jednej kombinacji, a geniusze z drugiej, zażartował ktoś, nie przedstawiając popartego dowodami wyjaśnienia. Tak czy inaczej poprzedników już nie było. Dinozaury istniały i zniknęły. Może nasz czas również dobiegał końca. Gdybyśmy żyli wolniej, być może odsunęlibyśmy ten kres dalej. Roboty z czasem także mogły doprowadzić się do zguby własną działalnością. Tylko co jeszcze potrafiłyby wynaleźć, co byłoby naprawdę nowe?

Bewustzijn misschien. Voor zover wij wisten, bestond er nog geen robot met een eigen bewustzijn. Maar die kleine wezens op het plein hadden wij niet gemaakt. Misschien ontstond zoiets door de energie waarover de machines in hun onderzoek spraken. Het was opnieuw een vermoeden, voortgebouwd op vermoedens. Robots met bewustzijn en emoties zouden een volgende evolutionaire stap kunnen zijn. Als iedere soort haar cyclus had, zouden latere modellen de huidige machines vervolgens verdringen. Alleen leek dat in strijd met hun opdracht: nieuwe robots maken om te overleven en daarmee tegelijk de eigen ondergang voorbereiden.

Może świadomość. O ile wiedzieliśmy, nie istniał jeszcze robot z własną świadomością. Ale tych małych istot na placu nie stworzyliśmy my. Może coś takiego powstawało dzięki energii, o której maszyny mówiły podczas badań. Znów było to przypuszczenie oparte na przypuszczeniach. Roboty ze świadomością i emocjami mogłyby być kolejnym krokiem ewolucji. Jeśli każdy gatunek miał swój cykl, następne modele wyparłyby potem obecne maszyny. Tyle że wydawało się to sprzeczne z ich zadaniem: tworzyć nowe roboty dla przetrwania, a zarazem przygotowywać własną zagładę.

Misschien hadden ze juist berekend dat de nieuwe generatie hen niet mocht uitschakelen. We keerden terug naar het schaakbord als vergelijking: een pion kon bijna promoveren tot een sterker stuk, maar mocht de beslissende zet niet doen als daarmee de eigen koning schaak kwam te staan. En als de robot die zet toch al had gedaan? Misschien was de nieuwe generatie het schaak en moesten wij alleen nog de matstelling vinden. Welke zet zou een machine kiezen wanneer haar berekeningen elkaar tegenspraken? Ze kon tenslotte ook fouten maken. Voor het eerst die avond leek een gedachte iets anders dan een beschrijving van onze nederlaag.

Może właśnie obliczyły, że nowa generacja nie może ich wyeliminować. Wróciliśmy do porównania z szachownicą: pion był blisko awansu na silniejszą figurę, ale nie wolno było wykonać decydującego ruchu, jeśli odsłaniał własnego króla na szacha. A jeśli robot już ten ruch zrobił? Może nowa generacja była szachem, a my musieliśmy tylko znaleźć mata. Jaki ruch wybrałaby maszyna, gdyby jej obliczenia przeczyły sobie nawzajem? Przecież także mogła popełniać błędy. Pierwszy raz tego wieczoru myśl wydawała się czymś więcej niż opisem naszej klęski.