Pacjenci i podróżniczka

Zo belandde ik in wat men hier een psychiatrisch ziekenhuis kon noemen, samen met Schiza en de ingenieur met de rode broek. Zelf voelde ik mij niet ziek, en mijn bekenden zagen er voor mij ook niet anders uit dan gewoonlijk. Bij enkele andere bewoners wist ik niet wat ik moest denken. Eén man bleef een kist verschuiven en corrigeren: het deksel sloot niet recht, de kist stond niet evenwijdig aan de muur of er moest een steentje onder een hoek. Misschien was dat een obsessief-compulsieve stoornis, dacht ik, maar ik was geen psycholoog en kon dat niet beoordelen. In elk geval leek hij zich niet te vervelen.

Tak trafiłem do czegoś, co można było nazwać miejscowym szpitalem psychiatrycznym, razem ze Schizą i inżynierem w czerwonych spodniach. Sam nie czułem się chory, a moi znajomi również nie wyglądali dla mnie inaczej niż zwykle. Przy kilku pozostałych mieszkańcach nie wiedziałem, co myśleć. Jeden bez przerwy przestawiał skrzynię: wieko nie domykało się równo, skrzynia nie stała równolegle do ściany albo należało podłożyć kamyczek pod narożnik. Może były to zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, myślałem, lecz nie byłem psychologiem i nie potrafiłem tego ocenić. W każdym razie nie wyglądał na znudzonego.

Een andere man zat met riemen vast en keek mij zo dreigend aan dat ik liever afstand hield. Naast hem zat iemand die voortdurend glimlachte, wat er ook gebeurde. In een hoek zag ik een stille, ineengedoken persoon met een verdrietig gezicht. Buiten het raam stond een robot op wacht. Het gebouw hoefde geen ingewikkelde beveiliging te hebben: wie wegliep, zou vrijwel meteen worden teruggebracht. Een kreet uit de kamer ernaast onderbrak mijn gedachten. Eerst stelde ik mij iets afschuwelijks voor, daarna dacht ik dat daar misschien ernstiger zieke mensen verbleven. Ik moest hier weg. Hopelijk zou een sjamaan zien dat ik mij goed voelde.

Inny mężczyzna był przypięty pasami i patrzył na mnie tak groźnie, że wolałem trzymać dystans. Obok siedział ktoś stale uśmiechnięty, niezależnie od sytuacji. W kącie widziałem cichą, skuloną osobę ze smutną twarzą. Za oknem stał na straży robot. Budynek nie potrzebował skomplikowanych zabezpieczeń: kto wyszedłby samowolnie, zostałby niemal natychmiast sprowadzony z powrotem. Krzyk z sąsiedniego pomieszczenia przerwał moje myśli. Najpierw wyobraziłem sobie coś strasznego, potem pomyślałem, że może przebywają tam ciężej chorzy ludzie. Musiałem się wydostać. Oby szaman dostrzegł, że czuję się dobrze.

Ik vroeg mijn twee bekenden waarom zij hier zaten. Schiza antwoordde dat men haar vermogens een ziekte had genoemd: volgens haar was onwetendheid van anderen de oorzaak. De ingenieur vond dat zijn situatie daarop leek, al had hij geen bijzondere vermogens. Zelf zei ik ironisch dat ik verkeerde vragen had gesteld. Aan een robot. Schiza kon begrijpen dat een mens een vraag verkeerd uitlegde, maar een robot? Ik twijfelde inmiddels. Misschien had hij werkelijk iets ontdekt. Ik had kruiden en paddenstoelen gebruikt voor mijn plezier; misschien had ik mijzelf beschadigd. Of, wierp zij tegen, misschien vond de machine mijn opsluiting gewoon de nuttigste oplossing.

Zapytałem dwoje znajomych, dlaczego tu są. Schiza odpowiedziała, że jej zdolności nazwano chorobą: według niej przyczyną była niewiedza innych. Inżynier uznał, że jest w podobnej sytuacji, choć nie ma szczególnych zdolności. Sam ironicznie powiedziałem, że zadawałem niewłaściwe pytania. Robotowi. Schiza rozumiała, że człowiek mógł źle zinterpretować pytanie, ale robot? Ja już miałem wątpliwości. Może rzeczywiście coś wykrył. Używałem ziół i grzybów dla przyjemności; może sobie zaszkodziłem. Albo, zauważyła, maszyna po prostu uznała moje zamknięcie za najbardziej użyteczne rozwiązanie.

Intussen was een sjamaan binnengekomen. Een robot wees hem op mij. Hij vroeg hoe het ging en keek mij aandachtig aan. Ik zei rustig dat ik mij goed voelde en niet dacht dat mij iets mankeerde. Toch moest ik volgens hem nog een tijd worden geobserveerd. Zijn blik leek meer te willen zeggen dan zijn woorden. Ik vroeg of hij mijn vrienden en de leider wilde inschakelen als hij mij gezond vond, terwijl de robot zou blijven twijfelen. ‘Alles komt goed, maak je geen zorgen,’ antwoordde hij. Het was geen duidelijke belofte. Daarna vertrok hij en bleef mijn vraag onbeantwoord.

Tymczasem wszedł szaman. Robot wskazał mu mnie. Zapytał, jak się czuję, i uważnie mi się przyglądał. Spokojnie powiedziałem, że dobrze i że nie sądzę, aby coś mi dolegało. Jego zdaniem mimo to należało mnie jeszcze obserwować. Spojrzenie zdawało się przekazywać więcej niż słowa. Zapytałem, czy zwróci się do moich przyjaciół i wodza, jeśli uzna mnie za zdrowego, a robot nadal będzie miał wątpliwości. „Wszystko będzie dobrze, nie martw się” — odpowiedział. Nie była to wyraźna obietnica. Potem wyszedł, pozostawiając moje pytanie bez odpowiedzi.

Fluisterend vroeg ik Schiza of ze ons niet kon bevrijden door het verleden te veranderen. Zo eenvoudig was het volgens haar niet. Ze kwam zelden precies terecht waar ze wilde zijn; iedere poging droeg een groot risico. Een paar keer was het gelukt, maar ze vergeleek het met Russische roulette. Misschien kon ze het leren beheersen. Gesprekken met andere mensen die dezelfde diagnose hadden gekregen, hadden niets opgeleverd. Ze vroeg zich af of zij ergens verdwaald waren, terwijl alleen hun lichaam hier achterbleef. Ook beweerde ze in de toekomst te zijn geweest. Ze wist wat er zou gebeuren, maar mocht vanwege de gevolgen niets vertellen.

Szeptem zapytałem Schizę, czy nie mogłaby nas uwolnić przez zmianę przeszłości. Jej zdaniem nie było to takie proste. Rzadko trafiała dokładnie tam, gdzie chciała; każda próba niosła duże ryzyko. Kilka razy się udało, lecz porównywała to do rosyjskiej ruletki. Może można było nauczyć się nad tym panować. Rozmowy z innymi ludźmi, którzy otrzymali tę samą diagnozę, niczego nie dały. Zastanawiała się, czy gdzieś zabłądzili, podczas gdy tylko ich ciała zostały tutaj. Twierdziła również, że była w przyszłości. Wiedziała, co się wydarzy, ale ze względu na konsekwencje nie mogła tego wyjawić.

Ze noemde nog het moment op het containerschip waarop één van de robots was vernietigd. Dat was volgens haar geen toeval geweest. Meer wilde ze niet zeggen, en ik moest er ook over zwijgen. Ik vroeg nieuwsgierig of er een opstand zou komen. ‘Laten we bidden dat die wordt…’ begon ze ernstig. Ze keek naar de robot en maakte toen haar zin af: ‘…onderdrukt.’ Haar pauze en haar blik maakten dat antwoord veel minder eenvoudig dan het op het eerste gehoor klonk.

Wspomniała jeszcze moment na kontenerowcu, gdy zniszczono jednego z robotów. Według niej nie był to przypadek. Nic więcej nie chciała powiedzieć, a ja także miałem milczeć. Zaciekawiony zapytałem, czy będzie bunt. „Módlmy się, żeby był…” — zaczęła poważnie. Spojrzała na robota i dopiero wtedy dokończyła: „…stłumiony”. Przerwa i spojrzenie sprawiały, że ta odpowiedź była znacznie mniej prosta, niż mogła się początkowo wydawać.