Miska manioku i wspólnota

‘Dan sluiten we elke dief gewoon op,’ zeg ik. ‘Probleem opgelost.’ De leider vindt dat we het probleem dan alleen verbergen. Hij vraagt hoeveel kommen cassave nodig zijn om iemand te voeden die uit honger wil stelen. Misschien één. Maar wat gebeurt er als we die kom niet geven? De persoon steelt, en daarna willen we hem opsluiten. Eerst moeten mensen een gevangenis bouwen. Vervolgens moeten bewakers op hem letten. En die eerste kom eten heeft hij nog steeds nodig.

„To po prostu zamkniemy każdego złodzieja” — mówię. „Problem rozwiązany”. Wódz uważa, że wtedy tylko ukrywamy problem. Pyta, ile misek manioku potrzeba, żeby nakarmić kogoś, kto chce kraść z głodu. Może jednej. Ale co się stanie, jeśli tej miski nie damy? Człowiek kradnie, a potem chcemy go zamknąć. Najpierw ludzie muszą wybudować więzienie. Następnie strażnicy muszą go pilnować. I tej pierwszej miski jedzenia nadal potrzebuje.

Ook de bewakers moeten eten. Terwijl zij op de gevangene letten, kunnen ze hun andere werk niet doen. Dus anderen moeten hen helpen. In het eerste geval kost het één kom en de hulp van één persoon. In het tweede geval blijft die kom nodig, maar komen er veel extra taken bij. Die mensen zouden ondertussen ook een tempel voor meditatie kunnen bouwen. Daar zou een jong meisje zich verbonden kunnen voelen met anderen, lang voordat ze ooit aan stelen denkt.

Strażnicy również muszą jeść. Kiedy pilnują więźnia, nie mogą wykonywać innych prac. Więc pozostali muszą im pomagać. W pierwszym przypadku koszt to jedna miska i pomoc jednej osoby. W drugim ta miska nadal jest potrzebna, lecz dochodzi wiele dodatkowych zadań. W tym czasie ludzie mogliby przecież budować świątynię do medytacji. Młoda dziewczyna mogłaby tam poczuć więź z innymi, na długo przed tym, zanim w ogóle pomyśli o kradzieży.

Misschien zou ze dan graag bij de gemeenschap blijven, in plaats van zich ervan af te sluiten. Ik voel mij alsof ik opnieuw een salto in het bos heb gemaakt. Zijn antwoord raakt mij hard. Dit is eenvoudige wiskunde, denk ik. Waarom luisterde ik naar mensen die zeiden dat school nergens voor nodig was? Vooral wiskunde vonden ze onzin. Had ik maar beter opgelet. Eerst was ik een clown, daarna een slechte jager en nu voel ik mij weer dom.

Może wtedy chętnie pozostałaby częścią wspólnoty, zamiast się od niej odcinać. Czuję się, jakbym znów zrobił salto w lesie. Jego odpowiedź mocno mnie uderza. To prosta matematyka, myślę. Dlaczego słuchałem ludzi mówiących, że szkoła do niczego się nie przydaje? Zwłaszcza matematykę uważali za bzdurę. Gdybym tylko bardziej uważał na lekcjach. Najpierw byłem klaunem, potem kiepskim myśliwym, a teraz znowu czuję się głupio.

Toch voel ik me verder goed. Ik beloof mezelf niets doms meer te zeggen. De leider reageert op mijn vergelijking met het ongeluk. ‘Vergelijk je mij nu met dat varken? Je was toen ook te ver van de groep. Als je bij ons was gebleven, had de pekari je niet aangevallen. Wij mensen moeten bij elkaar blijven.’ Zijn woorden verbinden het ongeluk met de hele discussie. Alleen zijn kan vrijheid lijken, maar je verliest ook de bescherming van de groep.

Mimo to poza tym czuję się dobrze. Obiecuję sobie nie powiedzieć już nic głupiego. Wódz reaguje na moje porównanie z wypadkiem. „Teraz porównujesz mnie do tego świniaka? Wtedy też za bardzo oddaliłeś się od grupy. Gdybyś trzymał się nas, pekari by cię nie zaatakowało. My, ludzie, musimy być razem”. Jego słowa łączą wypadek z całą dyskusją. Bycie samemu może wydawać się wolnością, ale traci się też ochronę grupy.

Hij vertelt wat hij zou doen als hij de buren zwakker wilde maken. Eerst zou hij mensen naar zijn eigen dorp halen. Daar zou hij hun manier van denken proberen te veranderen. Terug bij hun volk zouden ze dan niet meer zo goed samenleven. Volgens hem is hun eenheid het enige wat hen nog sterk maakt. Hij praat met weinig respect over hen en zegt dat ze zich verder nauwelijks hebben ontwikkeld. Ik weet niet meer goed wat ik moet zeggen.

Opowiada, co zrobiłby, gdyby chciał osłabić sąsiadów. Najpierw ściągałby ludzi do własnej osady. Tam próbowałby zmienić ich sposób myślenia. Po powrocie do swojego ludu nie żyliby już tak zgodnie razem. Według niego jedność to jedyne, co nadal daje im siłę. Mówi o nich z niewielkim szacunkiem i twierdzi, że poza tym prawie się nie rozwinęli. Nie bardzo już wiem, co powiedzieć.

‘Na alles wat er is gebeurd, is mijn hoofd een beetje in de war,’ zeg ik. ‘Laten we doen alsof ik niets heb gezegd.’ Ik neem een stuk vlees en begin te eten. Misschien moet ik vandaag maar zwijgen. De leider zegt dat hij iets weet voor nare ervaringen. Als mijn hoofd zo blijft, wil hij met mij naar de sjamaan. Volgens hem heeft die paddenstoelen die kunnen helpen. Hij noemt ook ayahuasca, maar zegt dat daarvoor een goede voorbereiding nodig is.

„Po tym wszystkim mam trochę zamieszania w głowie” — mówię. „Uznajmy, że niczego nie powiedziałem”. Biorę kawałek mięsa i zaczynam jeść. Może dziś powinienem już milczeć. Wódz mówi, że zna coś na trudne przeżycia. Jeśli tak mi zostanie, chce pójść ze mną do szamana. Według niego ma on grzyby, które mogą pomóc. Wspomina również o ayahuasce, ale mówi, że wymaga dobrego przygotowania.