Skąd przybyliśmy

‘We hebben hier veel van zulke plaatsen,’ zegt onze gids. ‘Je moet de omgeving goed kennen. Anders verdwijn je gemakkelijk. Daarom bereikten maar heel weinig buitenstaanders onze gemeenschap. Gisteren dacht ik nog dat we hier altijd rustig zouden leven. En toen kwamen jullie.’ Hij wil nu eindelijk ons verhaal horen. Als we opnieuw over iets anders beginnen, gaat hij denken dat we de vraag expres ontwijken.

„Mamy tu wiele takich miejsc” — mówi przewodnik. „Trzeba dobrze znać okolicę. Inaczej łatwo zniknąć. Dlatego do naszej społeczności docierało bardzo niewielu obcych. Jeszcze wczoraj myślałem, że zawsze będziemy tu spokojnie żyć. I wtedy pojawiliście się wy”. Teraz chce wreszcie usłyszeć naszą historię. Jeśli znów zaczniemy o czymś innym, pomyśli, że celowo unikamy pytania.

‘We veranderen niet expres van onderwerp,’ zeg ik. ‘Straks begrijp je waarom dit uitzicht voor ons zo bijzonder is. Jullie zien het misschien elke dag.’ Dan vertel ik in het kort wat er is gebeurd. Het water kwam over ons land. We moesten vertrekken om te overleven. We hadden ons een tijd voorbereid. Daarom konden we lang op zee blijven voordat we deze kust vonden.

„Nie zmieniamy tematu celowo” — mówię. „Zaraz zrozumiesz, dlaczego ten widok jest dla nas tak wyjątkowy. Wy może oglądacie go codziennie”. Potem krótko opowiadam, co się wydarzyło. Woda zalała nasz ląd. Musieliśmy uciekać, żeby przeżyć. Przez jakiś czas się przygotowywaliśmy. Dlatego mogliśmy długo pozostawać na morzu, zanim znaleźliśmy to wybrzeże.

‘Jullie hadden je voorbereid? Dus jullie wisten dat het water kwam?’ ‘Ja,’ antwoord ik. ‘Er waren zelfs ideeën over hoe we het konden stoppen. Tenminste, dat dachten we.’ Dat maakt de vraag voor hem alleen groter. Hoe kan iemand zoiets van tevoren weten? Ik waarschuw dat mijn uitleg wat langer wordt en dat ik ook over politiek ga praten. Maar we moeten nog een eind lopen. Er is tijd om te luisteren.

„Przygotowaliście się? Czyli wiedzieliście, że przyjdzie woda?” „Tak” — odpowiadam. „Były nawet pomysły, jak ją powstrzymać. Przynajmniej tak sądziliśmy”. Dla niego zagadka staje się przez to jeszcze większa. Jak można coś takiego przewidzieć? Uprzedzam, że wyjaśnienie będzie trochę dłuższe i że będę też mówić o polityce. Ale mamy jeszcze kawał drogi. Jest czas na słuchanie.

Ik begin bij het leven van vroeger. Volgens mij veranderde dat eeuwenlang vrij langzaam. Mensen zochten manieren om gemakkelijker te overleven. Een man en een vrouw moesten samen op het land en in huis werken. Wanneer een van hen stierf, had de ander snel een nieuwe partner nodig. Het ging niet alleen om liefde. Alleen het werk doen en in leven blijven was moeilijk.

Zaczynam od dawnego życia. Moim zdaniem przez wiele stuleci zmieniało się ono dość powoli. Ludzie szukali sposobów, żeby łatwiej przetrwać. Mężczyzna i kobieta musieli wspólnie pracować na roli i w domu. Kiedy jedno z nich umierało, drugie szybko potrzebowało nowego partnera. Nie chodziło tylko o miłość. Samodzielna praca i utrzymanie się przy życiu były trudne.

Later ging de ontwikkeling sneller. Mensen kregen gemakkelijker toegang tot onderwijs, werk en andere belangrijke dingen. Je kon ook zonder partner overleven. Het leven werd eenvoudiger en meer mensen konden kinderen krijgen. Zo groeide de bevolking in enkele tientallen jaren van vijf naar tien miljard mensen. Voor de eerste vijf miljard waren veel meer jaren nodig geweest. Zo snel veranderde onze wereld.

Później rozwój przyspieszył. Ludzie uzyskali łatwiejszy dostęp do nauki, pracy i innych ważnych rzeczy. Można było przetrwać również bez partnera. Życie stało się prostsze i więcej ludzi mogło mieć dzieci. Tak populacja w ciągu kilkudziesięciu lat wzrosła z pięciu do dziesięciu miliardów ludzi. Osiągnięcie pierwszych pięciu miliardów wymagało znacznie więcej czasu. Tak szybko zmieniał się nasz świat.

Misschien klinkt meer leven als iets goeds. Sommige mensen zeggen dat God wilde dat we veel kinderen kregen. Toch denk ik dat we altijd naar evenwicht moeten zoeken. Niet zo weinig mogelijk en ook niet zo veel mogelijk, maar ergens daartussen. Meer mensen hadden meer eten nodig. Daarvoor kwamen meer velden en meer dieren. Dat vroeg om meer werk en energie. Machines, auto's en fabrieken veroorzaakten steeds meer vervuiling. En die vervuiling begon ons klimaat te veranderen.

Może więcej życia brzmi jak coś dobrego. Niektórzy mówią, że Bóg chciał, abyśmy mieli dużo dzieci. Mimo to sądzę, że zawsze trzeba szukać równowagi. Nie jak najmniej i nie jak najwięcej, lecz gdzieś pośrodku. Więcej ludzi potrzebowało więcej jedzenia. Do tego były konieczne kolejne pola i więcej zwierząt. Wymagało to więcej pracy i energii. Maszyny, samochody i fabryki powodowały coraz większe zanieczyszczenie. A to zanieczyszczenie zaczęło zmieniać nasz klimat.