Banknoty nie zastąpią drewna

Vanaf vandaag begonnen we de dagen opnieuw te tellen. Op dag één zaten we in de piramide met de leider, de belangrijkste mensen van het volk en enkele vertegenwoordigers van onze groep. De strijders bewaakten alle belangrijke plekken. De robots die ons de vorige avond hadden geholpen, waren naar het schip teruggekeerd. Nu wilde iedereen dat alle machines zo snel mogelijk aan land kwamen. De aanval had ons dichter bij elkaar gebracht. We voelden ons steeds meer thuis. Maar voordat het gewone leven kon terugkeren, moesten we bepalen hoe we de schade zouden herstellen.

Od dzisiaj zaczynaliśmy liczyć dni od nowa. Pierwszego dnia siedzieliśmy w piramidzie z wodzem, najważniejszymi ludźmi plemienia i kilkoma przedstawicielami naszej grupy. Wojownicy pilnowali wszystkich ważnych miejsc. Roboty, które pomogły nam poprzedniego wieczoru, wróciły na statek. Teraz każdy chciał, żeby wszystkie maszyny jak najszybciej znalazły się na lądzie. Atak jeszcze bardziej nas do siebie zbliżył. Coraz mocniej czuliśmy się jak w domu. Zanim jednak wróci zwykłe życie, musieliśmy ustalić sposób naprawienia szkód.

‘Wat doen we voor de mensen die hun hele huis en al hun bezittingen hebben verloren?’ vroeg iemand. We moesten samen bouwen, want we waren een gemeenschap. Maar de getroffen gezinnen hadden ook hun geld verloren. Ze konden hun spullen niet verkopen, omdat die er niet meer waren. Iemand stelde voor gewoon nieuwe bankbiljetten te drukken. Dat klonk gemakkelijk, maar we wilden niet zonder nadenken handelen. Het geld was verdeeld op basis van de goederen die er werkelijk waren. Extra biljetten leken op hout dat alleen op papier bestond. Met hout dat niet bestond, bouwde je geen huis.

„Co zrobimy dla ludzi, którzy stracili cały dom i wszystkie rzeczy?” — zapytał ktoś. Musieliśmy budować wspólnie, bo byliśmy społecznością. Ale poszkodowane rodziny straciły także pieniądze. Nie mogły sprzedać swojego dobytku, bo już go nie było. Ktoś zaproponował po prostu wydrukowanie nowych banknotów. Brzmiało to łatwo, lecz nie chcieliśmy działać bez zastanowienia. Pieniądze rozdzielono na podstawie dóbr, które naprawdę istniały. Dodatkowe banknoty przypominały drewno istniejące jedynie na papierze. Z drewna, którego nie ma, nie zbuduje się domu.

We probeerden te bedenken wat er daarna kon gebeuren. Als iedereen meer hout wilde kopen, zou de verkoper het misschien niet kunnen bijhouden. Zodra hij merkte dat klanten toch bleven komen, kon hij zijn prijs verhogen. Bleef de vraag hoog, dan verhoogde hij de prijs opnieuw. Hij zou minder hoeven werken en toch meer verdienen. Ook de houthakker kon om meer loon vragen omdat hij veel extra werk kreeg. Om hem te houden, moest de verkoper meer betalen of een tweede persoon aannemen. Daardoor werden ook zijn kosten hoger.

Próbowaliśmy przewidzieć dalsze skutki. Gdyby każdy chciał kupić więcej drewna, sprzedawca mógłby nie nadążać. Kiedy zauważyłby, że klienci i tak przychodzą, podniósłby cenę. Jeśli popyt pozostałby wysoki, podniósłby ją ponownie. Musiałby mniej pracować, a mimo to zarabiałby więcej. Również drwal mógłby zażądać wyższej zapłaty za dodatkową pracę. Aby go zatrzymać, sprzedawca zapłaciłby więcej albo zatrudnił drugą osobę. Wtedy rosłyby także jego koszty.

‘En met die extra winst koop je misschien een hele voorraad zout,’ zei iemand. Dan kon de zoutverkoper hetzelfde doen met zijn prijs. De dragers, die steeds meer voor eten moesten betalen, zouden vervolgens meer voor hun diensten vragen. Vooral een grote stijging van de voedselprijzen leek ons gevaarlijk. Iedereen moest immers eten. We stelden ons ook voor dat alle vis al verkocht was. Wat had een houthakker dan aan zijn geld? Misschien stopte hij met hout verkopen of bood hij meer voor een vis. Daarna moest zijn hout weer duurder worden. Zo ontstond in ons gesprek een kring zonder duidelijk einde.

„Za dodatkowy zysk możesz kupić cały zapas soli” — powiedział ktoś. Wtedy sprzedawca soli mógłby tak samo podnieść cenę. Tragarze, płacąc coraz więcej za jedzenie, żądaliby więcej za swoje usługi. Szczególnie groźny wydawał nam się duży wzrost cen żywności. Każdy przecież musiał jeść. Wyobrażaliśmy sobie również, że wszystkie ryby już wykupiono. Co wtedy drwalowi po pieniądzach? Może przestałby sprzedawać drewno albo zaoferowałby więcej za rybę. Potem jego drewno znowu musiałoby zdrożeć. W naszej rozmowie powstawało więc koło bez wyraźnego końca.

Misschien konden we slechts een klein beetje geld toevoegen. Maar hoeveel was ‘een klein beetje’? Zelfs wanneer we precies de schade vergoedden en afspraken dat hout niet duurder mocht worden, kregen we niet vanzelf meer hout. De verkopers hadden al zoveel mogelijk geproduceerd. Bovendien waren er mensen gesneuveld. Een strijder was vaak ook houthakker, verkoper of drager. Nu wilden we dat de overgebleven strijders alleen nog de grens bewaakten en oefenden. Waar moesten zij dan van leven? We hadden niet alleen een probleem met gebouwen, maar ook met werk en inkomen.

Może moglibyśmy dodać tylko trochę pieniędzy. Ale ile wynosi „trochę”? Nawet gdybyśmy dokładnie pokryli straty i ustalili, że drewno nie może zdrożeć, nie pojawiłoby się ono samo. Sprzedawcy już wcześniej produkowali tyle, ile mogli. Ponadto część ludzi zginęła. Wojownik bywał jednocześnie drwalem, sprzedawcą albo tragarzem. Teraz chcieliśmy, żeby pozostali wojownicy wyłącznie strzegli granicy i ćwiczyli. Z czego mieliby żyć? Problem dotyczył nie tylko budynków, lecz także pracy i utrzymania.