Najlepsza decyzja czy manipulacja?

‘Goede en slechte beslissingen bestaan alleen in onze verbeelding,’ zegt Amaru. ‘Wij spreken liever over de beste of de slechtste beslissing.’ Hij vertelt over een oude periode van honger. De leider gaf elk huis één kom cassave. Huizen waar de verzamelaars woonden, kregen twee kommen. Die mensen moesten hard werken om voedsel te halen. Maar niet iedereen begreep waarom zij meer kregen. Eén eenvoudig verschil was genoeg om de bewoners boos te maken.

„Dobre i złe decyzje istnieją tylko w naszej wyobraźni” — mówi Amaru. „Wolimy mówić o najlepszej lub najgorszej decyzji”. Opowiada o dawnym okresie głodu. Wódz dawał każdemu domowi jedną miskę manioku. Domy zbieraczy dostawały po dwie. Ci ludzie musieli ciężko pracować, żeby przynosić żywność. Ale nie wszyscy rozumieli, dlaczego dostają więcej. Jedna prosta różnica wystarczyła, by rozgniewać mieszkańców.

Stel je voor dat je een vrouw ziet die de leider vriendelijk toelacht. Zij komt uit een huis dat meer eten krijgt. Misschien denk je meteen: ze heeft vast een geheime relatie met hem. Zo ontstonden er volgens Amaru geruchten. Mensen verzamelden zich bij die huizen en vielen de harde werkers aan. Daardoor kwam er minder voedsel en werd de honger erger. Mensen van een andere stam maakten de bewoners bovendien expres boos. Het duurde lang voordat iedereen de situatie begreep.

Wyobraź sobie, że widzisz kobietę, która życzliwie uśmiecha się do wodza. Pochodzi z domu otrzymującego więcej jedzenia. Może od razu myślisz: na pewno ma z nim romans. Według Amaru tak rodziły się plotki. Ludzie zbierali się przy tych domach i atakowali ciężko pracujących. Przez to było mniej żywności, a głód się pogłębiał. Ludzie z innego plemienia dodatkowo celowo podburzali mieszkańców. Długo trwało, zanim wszyscy zrozumieli sytuację.

‘Daarom begonnen we de piramide zo te gebruiken,’ zegt hij. ‘Beneden kunnen mensen roepen en langzaam leren. Boven hebben we daar geen tijd voor. De leider kan toch niet elke dag opnieuw de tafels van vermenigvuldiging uitleggen? Dan lossen we nooit onze problemen op.’ De kinderen krijgen ook les over het verleden. Zo leren ze volgens hem waar de huidige regels vandaan komen. ‘Maar weten de mensen beneden dan wel waarover jullie boven praten?’ vraag ik.

„Dlatego zaczęliśmy tak korzystać z piramidy” — mówi. „Na dole ludzie mogą krzyczeć i powoli się uczyć. Na górze nie mamy na to czasu. Wódz nie może przecież codziennie od nowa tłumaczyć tabliczki mnożenia? Wtedy nigdy nie rozwiążemy problemów”. Dzieci uczą się też historii. Dzięki temu, według niego, wiedzą, skąd biorą się obecne zasady. „Ale czy ludzie na dole w ogóle wiedzą, o czym rozmawiacie na górze?” — pytam.

‘Niet altijd,’ zegt Amaru. ‘Soms geven we hun een onderwerp dat belangrijk lijkt. Wij praten dan boven over onze zaken en zij beneden over hun eigen onderwerp.’ Als voorbeeld noemt hij de vraag of vrouwen dezelfde broeken mogen dragen als mannen. Je moet zo'n onderwerp met veel ernst aankondigen. Niet zomaar zeggen: praat even over die kleren. Nee, je begint met een plechtige toespraak over een oude leider die tweehonderd jaar geleden voor een vijandelijke stam stond.

„Nie zawsze” — mówi Amaru. „Czasem dajemy im temat, który wydaje się ważny. My rozmawiamy wtedy na górze o swoich sprawach, a oni na dole o swoim temacie”. Jako przykład podaje pytanie, czy kobiety mogą nosić takie same spodnie jak mężczyźni. Trzeba ogłosić taki temat z wielką powagą. Nie powiedzieć po prostu: porozmawiajcie chwilę o tych ubraniach. Nie, zaczyna się od uroczystej przemowy o dawnym wodzu, który dwieście lat wcześniej stanął przed wrogim plemieniem.

Amaru begint te lachen. ‘Als we jullie kleren hadden, zouden mensen misschien zelfs ongewassen onderbroeken op hun hoofd zetten om te protesteren!’ Ik lach onzeker mee. Dit doet mij ergens aan denken. Eerst vind ik het geen goed idee om mensen zo te sturen. Toch probeer ik zijn redenering te volgen. Hij wil voorkomen dat mensen belangrijke beslissingen tegenhouden. Maar is het normaal om hen daarvoor met iets anders bezig te houden? Misschien is dit geen goede oplossing, denk ik, maar in zijn woorden de beste.

Amaru wybucha śmiechem. „Gdybyśmy mieli wasze ubrania, może ludzie zakładaliby nawet niewyprane majtki na głowę na znak protestu!” Śmieję się z nim niepewnie. Coś mi to przypomina. Najpierw nie podoba mi się takie sterowanie ludźmi. Próbuję jednak podążyć za jego rozumowaniem. Chce zapobiec blokowaniu ważnych decyzji. Ale czy normalne jest zajmowanie w tym celu ludzi czymś innym? Może to nie jest dobre rozwiązanie, myślę, lecz — jak on mówi — najlepsze.