Narzędzia na własnym podwórku

Ik stond vroeg op om naar het werk te gaan. Zo volgde de ene dag de andere op: op ons eigen terrein waren wij zelf robots geworden. De overige leden van onze groep waren, voor zover wij konden vaststellen, niet gevangengenomen. In elk geval waren zij niet terechtgekomen in het werkkamp waarin wij vastzaten. Leeftijd bood geen bescherming. Wie zich nog kon bewegen, was bruikbaar als werktuig; wie te oud of te ziek werd om voldoende op te brengen, stierf eenvoudigweg, soms midden onder het werk. Niemand bekommerde zich om de lichamen. Ze bleven achter in de donkere mijngangen, waar ze langzaam vergingen.

Wstawałem wcześnie, żeby pójść do pracy. Tak mijał dzień za dniem: na własnym terenie sami staliśmy się robotami. Pozostali członkowie naszej grupy, o ile potrafiliśmy ustalić, nie zostali schwytani. W każdym razie nie trafili do obozu pracy, w którym tkwiliśmy. Wiek nie dawał ochrony. Kto jeszcze mógł się poruszać, nadawał się na narzędzie; kto stawał się zbyt stary albo chory, by dostatecznie dużo wykonać, po prostu umierał, czasem w trakcie pracy. Nikt nie zajmował się ciałami. Zostawały w ciemnych korytarzach kopalni i powoli się rozkładały.

Ik keek telkens op mijn telefoon, hopend op een bericht. Misschien werden onze contacten geblokkeerd; misschien was er een censuur waarvan wij de reikwijdte niet konden overzien. Opstaan kostte mij steeds meer moeite. Ik hield het nog vol, maar wist dat dit geen houdbare toestand was. Wie wilde blijven leven, moest een ontsnapping voorbereiden. Mijn metgezellen dachten er net zo over. Alleen: hoe voorkwamen we dat een vlucht slechts een andere val werd? Op een dag werden we samen naar dezelfde werkplek gestuurd. Blijkbaar vonden de robots het niet langer nodig ons te scheiden. Onze uitputting maakte ontsnappen op zichzelf al bijna tot zelfvernietiging.

Ciągle zaglądałem do telefonu z nadzieją na wiadomość. Może blokowano nasze kontakty; może istniała cenzura, której zasięgu nie umieliśmy ocenić. Wstawanie kosztowało mnie coraz więcej wysiłku. Jeszcze wytrzymywałem, ale wiedziałem, że ten stan nie może trwać. Kto chciał żyć, musiał przygotować ucieczkę. Towarzysze myśleli podobnie. Tylko jak uniknąć tego, by ucieczka stała się kolejną pułapką? Pewnego dnia wysłano nas razem w to samo miejsce. Najwyraźniej roboty nie uważały już rozdzielania nas za konieczne. Wyczerpanie sprawiało, że sama próba ucieczki niemal oznaczała samozniszczenie.

We namen soms elkaars houweel over, zodat iemand zijn kapotte handen even kon ontzien. Maar de ander had dezelfde open blaren; niemand kon lang voor twee werken. Er waren nog altijd geen berichten. Misschien waren onze vrienden onderweg toch door machines onderschept. Wachten op hen kon ons dus even goed fataal worden. Iemand opperde een fotomontage: we zouden een foto van de hemel bewerken en melden dat we een vliegtuig hadden gezien. Daarmee suggereerden we dat niet de hele aarde onder water stond. Er konden overlevenden komen, met robots die nog door mensen waren geprogrammeerd. Misschien zou zo'n dreiging het gedrag van onze bewakers veranderen.

Czasem zamienialiśmy się kilofem, żeby ktoś mógł na chwilę oszczędzić zniszczone dłonie. Ale drugi miał takie same otwarte pęcherze; nikt długo nie mógł pracować za dwóch. Wiadomości nadal nie było. Może przyjaciele jednak zostali po drodze przechwyceni przez maszyny. Czekanie równie dobrze mogło więc okazać się śmiertelne. Ktoś zaproponował fotomontaż: przerobilibyśmy zdjęcie nieba i ogłosili, że widzieliśmy samolot. Sugerowałoby to, że nie cała Ziemia znalazła się pod wodą. Ocalali mogliby przybyć z robotami wciąż zaprogramowanymi przez ludzi. Może takie zagrożenie zmieniłoby zachowanie strażników.

Het tegendeel was even denkbaar. Juist uit angst konden de machines ons uitroeien om alle sporen te wissen. We moesten hun dus niet alleen een bedreiging voorspiegelen, maar tegelijk duidelijk maken dat wij contact hadden met de buitenwereld. Alleen beheersten zij de telefoons; ze zouden een geënsceneerde uitwisseling meteen herkennen. Misschien was dat precies waarom de echte berichten niet aankwamen. Een robot onderbrak ons met een bevel om door te werken. Ik antwoordde dat we juist een werkprobleem bespraken. Niet óns probleem, maar het hunne. Hij waarschuwde dat hij wist wat er moest gebeuren als ik iets verzon.

Możliwy był jednak skutek odwrotny. Właśnie ze strachu maszyny mogłyby nas wymordować, zacierając ślady. Należało więc nie tylko zasugerować zagrożenie, ale zarazem przekonać je, że mamy kontakt ze światem zewnętrznym. Tyle że kontrolowały telefony; od razu rozpoznałyby upozorowaną wymianę wiadomości. Może właśnie dlatego prawdziwe wiadomości nie dochodziły. Robot przerwał nam rozkazem dalszej pracy. Odpowiedziałem, że omawiamy właśnie problem związany z pracą. Nie nasz, tylko ich. Ostrzegł, że wie, co należy zrobić, jeśli coś zmyślam.

Ik wees op de lijken. Ontbindende lichamen konden volgens mijn uitleg gassen afgeven die ons vergiftigden of een ontploffing veroorzaakten. Dan zou hun winning langdurig stilvallen; misschien ging zelfs de gezochte grondstof verloren. Ze zouden zo hun eigen ondergang organiseren. Wij waren er nu voor hen, zoals zij ooit voor ons waren geweest. Het voelde vreemd een computer op dezelfde manier toe te spreken als een mens, met een beroep op zijn eigenbelang. De robot gaf geen uitvoerige reactie. ‘Pauze. Jullie mogen gaan eten.’

Wskazałem zwłoki. Według mojego wyjaśnienia rozkładające się ciała mogły wydzielać gazy, które nas zatrują albo spowodują wybuch. Wtedy wydobycie na długo by stanęło; może przepadłby nawet poszukiwany surowiec. W ten sposób same organizowałyby swoją zagładę. My byliśmy teraz dla nich, tak jak one kiedyś dla nas. Dziwnie było mówić do komputera tak samo jak do człowieka, odwołując się do jego własnego interesu. Robot nie odpowiedział obszernie. „Przerwa. Możecie iść jeść.”