Wojna przy kartach

In het smalle gangpad verdwenen onze vertrouwde verhoudingen. De leider was niet langer iemand naar wie we opkeken omdat hij op een andere plaats stond. Hij liep met ons mee, even kwetsbaar en even onzeker over de volgende bocht. De tunnel eindigde zonder uitweg. We stonden dicht bij elkaar en luisterden. De stemmen die naderden, klonken niet menselijk. Toch bespraken ze iets merkwaardig gewoons: een kaartspel. Een robot legde de regels van oorlogje uit. De hoogste kaart won, bij gelijke kaarten volgde een nieuwe confrontatie. Een kaart werd als het ware gegijzeld en de volgende moest de beslissing brengen.

W wąskim korytarzu znikały znajome zależności. Wódz nie był już kimś, na kogo patrzymy z dołu dlatego, że stoi w innym miejscu. Szedł razem z nami, równie bezbronny i niepewny następnego zakrętu. Tunel kończył się bez wyjścia. Stanęliśmy blisko siebie i nasłuchiwaliśmy. Zbliżające się głosy nie brzmiały po ludzku. A jednak omawiały coś dziwnie zwyczajnego: grę w karty. Robot wyjaśniał zasady wojny. Wyższa karta wygrywała, przy równych następowało kolejne starcie. Jedna karta stawała się niejako zakładnikiem, a następna miała rozstrzygnąć wynik.

Het was een akelig toepasselijk spel. Mensen hielden blijkbaar zo van strijd en rangorde dat ze die zelfs op stukjes papier afdrukten. De koning was niet sterker doordat het karton harder of groter was. Hij won omdat we hadden afgesproken dat het plaatje meer waard was. Hoeveel van onze eigen macht berustte op vergelijkbare afspraken? Bij oorlogje leek bovendien het toeval belangrijker dan inzicht. Je speelde met de kaarten die je kreeg. Als alle kaarten uiteindelijk toch uit hetzelfde pak kwamen, wat stelde die onderlinge vernietiging dan voor? Buiten de tunnel namen de machines rustig de tijd om de menselijke gewoonte na te bootsen.

Była to niepokojąco odpowiednia gra. Ludzie najwyraźniej tak lubili walkę i hierarchię, że drukowali je nawet na kawałkach papieru. Król nie był silniejszy dlatego, że kartonik był twardszy albo większy. Wygrywał, bo umówiliśmy się, że obrazek jest więcej wart. Ile naszej własnej władzy opierało się na podobnych ustaleniach? W wojnie przypadek zdawał się ponadto ważniejszy od rozeznania. Grało się kartami, które się dostało. Jeżeli wszystkie i tak pochodziły z tej samej talii, co oznaczało ich wzajemne wyniszczanie? Poza tunelem maszyny spokojnie poświęcały czas na naśladowanie ludzkiego zwyczaju.

Waarschijnlijk wisten ze allang waar we zaten. Hun kalmte voelde niet als onwetendheid, maar als een manier om onze angst te verlengen. Ik moest denken aan mensen die in een gebouw wachtten terwijl buiten iemand besloot wanneer een raket zou worden afgevuurd. Je kon de muren bekijken, een andere houding aannemen of je adem inhouden; daarmee veranderde je niets aan de beslissing van de ander. Wij hadden nog minder overzicht. Blijven betekende op den duur honger krijgen. Naar buiten gaan betekende jezelf overgeven. Wachten tot ze ons kwamen halen, gaf hooguit de illusie dat we nog geen keuze hadden gemaakt.

Prawdopodobnie od dawna wiedziały, gdzie siedzimy. Ich spokój nie przypominał niewiedzy, lecz sposób na przedłużanie strachu. Pomyślałem o ludziach czekających w budynku, gdy ktoś na zewnątrz decyduje, kiedy wystrzelić rakietę. Można oglądać ściany, zmienić pozycję albo wstrzymać oddech; nie zmienia to decyzji drugiej strony. My mieliśmy jeszcze mniejsze rozeznanie. Zostać oznaczało z czasem głodować. Wyjść — oddać się w cudze ręce. Czekanie, aż po nas przyjdą, dawało najwyżej złudzenie, że nie dokonaliśmy jeszcze wyboru.

We overwogen de groep te verdelen. Misschien zou een deel van ons de aandacht afleiden en konden de anderen later ontsnappen. De leider wilde niet als slaaf op zijn eigen grond leven. Hij bleef achter. Schiza bood juist aan naar buiten te gaan om te bewijzen dat ze aan onze kant stond. Tottim en Xox besloten met ons mee te gaan. We bespraken nog of Adori een boot kon brengen en hoe we een bericht konden sturen zonder de schuilplaats prijs te geven. Een foto vanaf het schip zou de machines wellicht op een verkeerd spoor zetten. Zelfs nu bleven we plannen maken met middelen waarvan we niet meer wisten wie ze werkelijk beheerste.

Rozważaliśmy podział grupy. Może część z nas odwróci uwagę, a pozostali później zdołają uciec. Wódz nie chciał żyć jako niewolnik na własnej ziemi. Zostawał. Schiza przeciwnie — zgłosiła się do wyjścia, żeby udowodnić, że jest po naszej stronie. Tottim i Xox postanowili pójść z nami. Jeszcze rozmawialiśmy, czy Adori mógłby sprowadzić łódź i jak wysłać wiadomość bez zdradzania kryjówki. Zdjęcie ze statku być może skierowałoby maszyny na fałszywy trop. Nawet teraz tworzyliśmy plany, wykorzystując środki, co do których nie wiedzieliśmy już, kto naprawdę nimi włada.

Toen we de grot uit kwamen, zaten er inderdaad twee robots te kaarten. Geen haast, geen zichtbare verrassing. Hun houding maakte duidelijk hoe weinig onze beslissing voor hen veranderde. We waren uit de duisternis gestapt, maar nog niet uit hun bereik. Een uitnodiging om mee te doen klonk bijna vriendelijk. Juist dat maakte haar onheilspellend. Ik wist niet of de machines ons bespotten of eenvoudig een spel voortzetten waarvan wij de regels niet kenden. Er was geen antwoord op de enige vraag die ertoe deed: wat zouden ze met ons doen? De stilte tussen hun opmerkingen hield die onzekerheid zorgvuldig in leven.

Kiedy wyszliśmy z jaskini, rzeczywiście siedziały tam dwa roboty grające w karty. Bez pośpiechu, bez widocznego zaskoczenia. Ich zachowanie pokazywało, jak niewiele zmienia dla nich nasza decyzja. Wyszliśmy z ciemności, ale nie poza ich zasięg. Zaproszenie do gry zabrzmiało niemal przyjaźnie. Właśnie dlatego było złowieszcze. Nie wiedziałem, czy maszyny z nas drwią, czy po prostu kontynuują grę, której zasad nie znamy. Nie było odpowiedzi na jedyne istotne pytanie: co z nami zrobią? Cisza między ich uwagami starannie podtrzymywała tę niepewność.