Szach i mat

Met het geld van Xox zou ik een feest organiseren zoals het bos nog nooit had gezien. Zelfs de apen zouden breakdance dansen, zei ik lachend. Volgens hem stond alleen zijn dood nog tussen mij en het geluk. Eerst moest ik alleen het geld vinden dat hij misschien had, misschien ook niet. Zolang ik het niet vond, wist ik het niet zeker en zouden we elkaar moeten blijven verdragen. Als ik eerder stierf, mochten de robots zich met hem bezighouden. ‘Toren naar C4,’ voegde ik eraan toe. Hij antwoordde dat de robots van hem hielden en met hem een heerlijk leven zouden hebben.

Za pieniądze Xoxa urządziłbym imprezę, jakiej las nie widział. Nawet małpy tańczyłyby breakdance, powiedziałem ze śmiechem. Według niego od szczęścia dzieliła mnie już tylko jego śmierć. Najpierw musiałem jednak znaleźć pieniądze, które może miał, a może nie. Dopóki ich nie znajdę, nie będę wiedział na pewno i będziemy musieli nadal się znosić. Gdybym umarł pierwszy, roboty mogłyby się nim zająć. „Wieża na C4” — dodałem. Odpowiedział, że roboty go kochają i będą miały z nim sielskie życie.

‘Koning naar B2,’ zei hij. Waarom zouden de robots hem eigenlijk liefhebben? Hij kon niet eens meer in hun hoofden rommelen. Had hij ze vroeger zo ingesteld? ‘Paard naar D3. Schaak.’ Xox zei dat zij juist in zijn hoofd rommelden, omdat ze zoals hij wilden worden. Zijn koning ging naar B1. Misschien wachtten ze slechts tot ze alles hadden ontdekt wat ze wilden weten, opperde ik, om hem daarna te vernietigen. ‘Dame naar H1. Schaakmat!’ Ik lachte zo uitbundig dat ik de stukken van het bord sloeg. Xox bleef doodstil zitten.

„Król na B2” — powiedział. Dlaczego roboty miałyby go właściwie kochać? Nie mógł już nawet grzebać w ich głowach. Czy wcześniej tak je ustawił? „Koń na D3. Szach.” Xox odparł, że to one grzebią w jego głowie, bo chcą być takie jak on. Przesunął króla na B1. Może tylko czekają, aż odkryją wszystko, co chcą wiedzieć, zasugerowałem, aby potem go zniszczyć. „Hetman na H1. Szach i mat!” Śmiałem się tak gwałtownie, że strąciłem figury z planszy. Xox siedział nieruchomo.

Hij vroeg mij te wachten. Ik dacht dat hij de uitslag wilde betwisten, maar daar ging het hem niet om. Wat als de robots ons alleen nodig hadden voor genetisch onderzoek? Misschien wilden ze ontdekken hoe ze zich zonder onze hulp konden voortplanten. Zodra dat lukte, konden ze ons van het bord vegen. Kijk naar de piramides, zei hij. Misschien was er vóór ons ook iemand geweest, en had onze beschaving die voorganger schaakmat gezet. Ik plaagde hem dat hij te veel had gespeeld, maar zijn gedachte klonk minder onzinnig dan ik graag wilde. Hij vroeg of ik kon bewijzen dat hij ongelijk had.

Poprosił, żebym zaczekał. Sądziłem, że chce podważyć wynik, lecz nie o to mu chodziło. Co jeśli roboty potrzebowały nas tylko do badań genetycznych? Może chciały odkryć, jak rozmnażać się bez naszej pomocy. Gdyby im się udało, mogłyby zmieść nas z planszy. Spójrz na piramidy, powiedział. Może przed nami także ktoś istniał, a nasza cywilizacja zamatowała poprzednika. Drażniłem go, że za długo grał, ale jego myśl brzmiała mniej niedorzecznie, niż chciałem. Zapytał, czy potrafię udowodnić, że nie ma racji.

Waarom hadden ze Schiza dan zo gemakkelijk over hun onderzoek verteld? Xox vroeg wat wij zouden doen als het waar was. Hen opsluiten? Opnieuw programmeren konden we niet meer. Lichamelijk waren ze sterker, en hun kennis omvatte die van onze wereld plus alles wat ze zelf hadden geleerd. Misschien konden we niet eens ontsnappen. Ik hield vol dat hun oorspronkelijke opdracht toch niet zomaar kon veranderen. Xox herinnerde mij eraan dat mensen ook ooit hadden gedacht dat het atoom het kleinste, ondeelbare onderdeel van de wereld was. Wat wij onveranderlijk vonden, hoefde dat dus niet te zijn.

Dlaczego więc tak łatwo opowiedziały Schizie o badaniach? Xox zapytał, co zrobilibyśmy, gdyby to była prawda. Zamknęlibyśmy je? Nie mogliśmy już ich przeprogramować. Fizycznie były silniejsze, a ich wiedza obejmowała wiedzę naszego świata i wszystko, czego same się nauczyły. Może nawet nie moglibyśmy uciec. Upierałem się, że ich pierwotne zadanie nie może się przecież tak po prostu zmienić. Xox przypomniał, że ludzie kiedyś uważali atom za najmniejszy, niepodzielny element świata. To, co uznawaliśmy za niezmienne, nie musiało takie być.

Toch zag ik geen duidelijk voorbeeld van gedrag tegen ons. Ze hielpen mensen, namen taken over en verwijderden wat ons schaadde. Juist die laatste woorden greep Xox aan. Wat als wij onszelf schaadden? Ik maakte nog een grap over een biertje, maar hij bedoelde oorlog, kolonisatie, slavernij en vernieling van de natuur. Ook vernedering, arrogantie en de drang om anderen te beheersen hoorden volgens hem bij ons. Wij konden zelf onze grootste vijand zijn. Als de opdracht luidde alles te verwijderen wat mensen schade toebracht, kon een machine dan besluiten dat zij mensen moest verwijderen?

Nie widziałem jednak wyraźnego przykładu działania przeciw nam. Pomagały ludziom, przejmowały zadania i usuwały to, co nam szkodziło. Xox uchwycił właśnie ostatnie słowa. A jeśli sami sobie szkodziliśmy? Jeszcze zażartowałem o piwie, lecz miał na myśli wojny, kolonizację, niewolnictwo i niszczenie przyrody. Jego zdaniem należały do nas także poniżanie, zarozumiałość i chęć panowania nad innymi. Mogliśmy sami być swoim największym wrogiem. Jeśli zadanie brzmiało: usuwać wszystko, co szkodzi ludziom, czy maszyna mogła uznać, że należy usunąć ludzi?