Ruch i jego następstwa

Bij Xox thuis haalden we het bord tevoorschijn en zetten de stukken klaar. We hadden lang niet gespeeld en twijfelden zelfs over enkele regels. Dat maakte niet zoveel uit; het was goed om ons denken weer aan het werk te zetten. Schaken vroeg dat je vooruitkeek. Je kon iets opofferen om later voordeel te krijgen. Maar een winst die onmiddellijk mooi leek, kon je bij de volgende zet de hele partij kosten. Je moest voorzichtig zijn, mogelijkheden herkennen en rekening houden met wat de ander nog kon doen. Alleen naar je eigen huidige voordeel kijken was niet genoeg.

U Xoxa wyciągnęliśmy planszę i ustawiliśmy figury. Dawno nie graliśmy i wątpiliśmy nawet w niektóre reguły. Nie miało to wielkiego znaczenia; dobrze było znów uruchomić myślenie. Szachy wymagały przewidywania. Można było coś poświęcić, żeby później uzyskać korzyść. Jednak zysk, który natychmiast wyglądał dobrze, w następnym ruchu mógł kosztować całą partię. Trzeba było zachować ostrożność, dostrzegać możliwości i uwzględniać to, co może jeszcze zrobić druga strona. Patrzenie wyłącznie na własną obecną korzyść nie wystarczało.

Sommige mensen vonden schaken nutteloos, tenzij je aan serieuze toernooien wilde meedoen. Ik zag dat heel anders. In mijn ogen oefende je ermee een manier van denken die overal bruikbaar was, zelfs in de politiek. Misschien verbood een bestuurder vandaag iets om later een belangrijkere mogelijkheid te openen. Misschien werd vrijheid van meningsuiting ondersteund om propaganda gemakkelijker te verspreiden. Ik dacht ook aan goedkope elektrische auto's uit China: waren die uitsluitend bedoeld voor een schoner milieu, of konden er belangen achter zitten die een andere markt verzwakten? Het waren voorbeelden van vragen, geen antwoorden die ik kon bewijzen.

Niektórzy uważali szachy za bezużyteczne, chyba że ktoś chciał uczestniczyć w poważnych turniejach. Widziałem to zupełnie inaczej. Moim zdaniem ćwiczyło się dzięki nim sposób myślenia przydatny wszędzie, nawet w polityce. Może władza dziś czegoś zakazywała, aby później otworzyć ważniejszą możliwość. Może popierano wolność słowa, żeby łatwiej rozpowszechniać propagandę. Pomyślałem też o tanich samochodach elektrycznych z Chin: czy miały służyć wyłącznie czystszemu środowisku, czy mogły kryć się za nimi interesy osłabiające inny rynek? Były to przykłady pytań, a nie odpowiedzi, których potrafiłem dowieść.

Ook bij lage rente kon je volgens die gedachtegang verder kijken dan een goedkope woning. Misschien waren gevolgen voor inflatie of andere economische problemen juist onderdeel van het doel. Als twee mensen samen een huis moesten kopen, zouden daar misschien kinderen uit voortkomen, wat weer gevolgen had voor bevolkingskrimp. Het klonk gemakkelijk als een verzameling samenzweringstheorieën. Daar ging het mij echter niet om. Mijn punt was dat een beslissing meerdere gevolgen kon hebben, en dat iemand die ze voorzag daar voordeel uit kon halen. Het leven leek mij op schaken. Ik vond dat een verstandig volk die manier van vooruitdenken zou moeten leren.

Także przy niskich stopach procentowych można było według tego rozumowania spojrzeć dalej niż na tani dom. Może skutki dla inflacji albo innych problemów gospodarczych należały właśnie do celu. Jeśli dwie osoby musiały wspólnie kupić dom, może pojawiłyby się dzieci, co z kolei wpływałoby na niż demograficzny. Łatwo brzmiało to jak zbiór teorii spiskowych. Nie o to mi jednak chodziło. Miałem na myśli to, że decyzja może wywołać wiele następstw, a ktoś, kto je przewidzi, może na nich skorzystać. Życie przypominało mi szachy. Uważałem, że rozsądne społeczeństwo powinno uczyć się takiego myślenia naprzód.

Na een lange tijd was het bord leger geworden, maar de belangrijkste stukken stonden er nog. ‘Paard naar H8,’ zei ik. Xox vroeg of ik zeker was. Was dat een vriendelijke waarschuwing omdat ik anders mijn loper verloor, of probeerde hij mij opzettelijk te misleiden? Ik moest zijn reactie bestuderen, maar op zijn gezicht was weinig te lezen. Hij wees erop dat mijn pionnen straks misschien de overkant niet meer zouden bereiken om in een sterker stuk te veranderen. Dat gaf mij iets om over na te denken. Een onmiddellijke slag was niet automatisch de beste zet.

Po dłuższej chwili plansza opustoszała, lecz najważniejsze figury nadal na niej stały. „Koń na H8” — powiedziałem. Xox zapytał, czy jestem pewien. Czy było to życzliwe ostrzeżenie, bo inaczej stracę gońca, czy celowa próba zmylenia? Musiałem zbadać jego reakcję, ale z twarzy niewiele dało się wyczytać. Zwrócił uwagę, że moje piony mogą później nie dotrzeć do końca planszy, aby zamienić się w silniejszą figurę. Dał mi coś do przemyślenia. Natychmiastowe zbicie nie musiało być najlepszym ruchem.

Als ik zijn toren sloeg, kon mijn eigen weg geblokkeerd raken. Die vijandelijke toren moest dus voorlopig blijven staan, totdat ik mijn pion kon beschermen en later tot dame promoveren. Xox gaf toe dat hij mij had onderschat. Kon ik in het gewone leven maar net zo analyseren. Ik antwoordde met een dreigende grap: soms wilde ik hem vermoorden, maar eerst moest ik weten waar hij zijn honderd miljoen verborgen hield. Hij wilde weten wat ik daarmee zou doen. Zelfs tijdens het denken over verre gevolgen kwamen we dus weer bij geld en onze gebruikelijke plagerijen uit.

Gdybym zbił jego wieżę, własna droga mogłaby zostać zablokowana. Wroga wieża musiała więc na razie przetrwać, dopóki nie ochronię piona i później nie awansuję go na hetmana. Xox przyznał, że mnie nie docenił. Gdybym tylko w codziennym życiu potrafił równie dobrze analizować. Odpowiedziałem groźnie brzmiącym żartem: czasem chciałem go zabić, lecz najpierw musiałem wiedzieć, gdzie ukrywa swoje sto milionów. Zapytał, co bym z nimi zrobił. Nawet podczas rozmyślania o odległych skutkach wracaliśmy więc do pieniędzy i zwykłych uszczypliwości.