Trzy partie i jeden wódz

De leider vertelde dat ze een geniaal idee hadden bedacht om de onrust te verminderen. ‘Wie heeft dat bedacht?’ vroeg ik. De robots hadden er nogal bij geholpen. Veel problemen konden volgens hen worden opgelost door snelle communicatie. Daarom waren enkele containers met elektronica geopend. De verlichting bleek al voorbereid op de aanleg van een netwerk. Maar er was nog iets: wanneer mensen zelfs maar een klein beetje het gevoel hadden dat ze invloed konden uitoefenen, zouden ze minder snel in opstand komen. Het ging dus niet alleen om techniek, maar ook om de manier waarop mensen hun eigen positie beleefden.

Wódz opowiedział, że wymyślili genialny sposób na ograniczenie niepokojów. „Kto to wymyślił?” — zapytałem. Roboty znacznie w tym pomogły. Według nich wiele problemów można rozwiązać dzięki szybkiej komunikacji. Dlatego otwarto kilka kontenerów z elektroniką. Oświetlenie okazało się już przygotowane do budowy sieci. Była jednak jeszcze jedna sprawa: jeśli ludzie choć trochę poczują, że mogą na coś wpływać, będą mniej skłonni do buntu. Chodziło więc nie tylko o technikę, lecz także o to, jak ludzie postrzegają własną pozycję.

Ik vroeg hoe iedereen dan tegelijk zijn mening moest geven. Zo konden gesprekken immers jaren duren. Daar hadden ze over nagedacht. De inwoners moesten vertegenwoordigers kiezen. Er zouden drie partijen ontstaan: onze partij, een partij van de bevolking en een partij van de robots. Meer partijen waren niet uitgesloten, zolang het redelijk bleef. De machines zouden voorlopig als onafhankelijke, ijzeren adviseurs optreden. Volgens de leider hadden zij dat zelf voorgesteld, zodat mensen niet het gevoel kregen dat robots hun leven bepaalden. Tenzij de bevolking natuurlijk juist voor de robots zou stemmen. De leider bleef hoe dan ook boven alle partijen staan.

Zapytałem, jak wszyscy mieliby równocześnie wypowiadać swoje zdanie. W ten sposób rozmowy mogłyby przecież trwać latami. To już przemyślano. Mieszkańcy mieli wybrać przedstawicieli. Powstałyby trzy partie: nasza, partia ludności oraz partia robotów. Nie wykluczano kolejnych, jeśli zachowano by rozsądek. Maszyny miały na razie występować jako niezależni, żelaźni doradcy. Według wodza same to zaproponowały, by ludzie nie czuli, że roboty rządzą ich życiem. Chyba że mieszkańcy właśnie na nie zagłosują. Wódz tak czy inaczej pozostawał ponad wszystkimi partiami.

‘Mooi, dan is alles eindelijk weer normaal,’ zei ik opgelucht. Tottim waarschuwde me dat niet meer te zeggen. Telkens wanneer ik dat beweerde, ging er volgens hem juist iets mis. En er was nog lang geen reden tot tevredenheid: steeds meer vrouwen verdwenen, vrijwel altijd vlak voor de bevalling. Voor onze komst was dat blijkbaar niet op deze schaal gebeurd. Xox merkte op dat er kinderen geboren moesten blijven worden, omdat er later ook iemand de pensioenen moest betalen. Dat vond ik een vreemde redenering. Moest de bevolking dan eindeloos groeien? Er moest toch een andere manier zijn?

„Świetnie, wreszcie wszystko wróciło do normy” — powiedziałem z ulgą. Tottim ostrzegł mnie, żebym więcej tak nie mówił. Według niego zawsze, gdy to ogłaszałem, coś się psuło. Zresztą do zadowolenia wciąż było daleko: znikało coraz więcej kobiet, niemal zawsze tuż przed porodem. Przed naszym przybyciem podobno nie zdarzało się to na taką skalę. Xox zauważył, że dzieci muszą się rodzić, bo później ktoś będzie musiał opłacać emerytury. Uznałem to za dziwne rozumowanie. Czy ludność miała rosnąć bez końca? Musiał istnieć inny sposób.

Adori vond dat we niet alles tegelijk moesten regelen. Nu bestond er polygamie; later konden we monogamie aanmoedigen. Of we maakten het tijdelijk onaantrekkelijk om kinderen te krijgen. Rep voegde eraan toe dat zelfstandig denkende mensen daarbij lastig konden zijn. Als we het onderwijs wat beperkten, zouden dat er misschien minder worden. Ik zei hardop dat dit niet goed klonk. We spraken over de inwoners alsof het onze marionetten waren. De leider vroeg of ik dan een beter voorstel had. Wat als gebrek aan inzicht niet alleen door slecht onderwijs kwam? Zijn vraag liet ons ongemakkelijk dicht bij onze eigen vooroordelen komen.

Adori uważał, że nie powinniśmy urządzać wszystkiego naraz. Teraz istniała poligamia, później moglibyśmy zachęcać do monogamii. Albo chwilowo sprawić, żeby posiadanie dzieci przestało być atrakcyjne. Rep dorzucił, że osoby myślące samodzielnie mogłyby przy tym sprawiać trudności. Gdyby trochę ograniczyć edukację, być może byłoby ich mniej. Powiedziałem głośno, że źle to brzmi. Rozmawialiśmy o mieszkańcach tak, jakby byli naszymi marionetkami. Wódz zapytał, czy mam lepszą propozycję. A jeśli brak rozeznania nie wynika tylko ze słabej edukacji? Jego pytanie nieprzyjemnie przybliżyło nas do własnych uprzedzeń.

Toch antwoordde ik dat het misschien beter was als wij de richting bepaalden dan wanneer een ander dat deed. Stel dat de Tapirs onze kinderen zouden opvoeden, zei iemand. Dan hadden we over tien jaar honderden kleine Tapirs met onze paspoorten. Zo werd onze behoefte aan controle ineens voorgesteld als bescherming. We keerden terug naar de praktische vraag wie wat moest doen. Eerst moesten er verkiezingen komen. Dat zou waarschijnlijk een tijdje rust geven. Daarna zouden vanzelf nieuwe problemen opduiken, want de middelen waren beperkt. Als iedereen dat maar begreep, verzuchtten we. Ondertussen vonden we vooral dat anderen het moesten begrijpen.

Mimo to odpowiedziałem, że być może lepiej, abyśmy to my wyznaczali kierunek, niż żeby robił to ktoś inny. Ktoś kazał sobie wyobrazić, że nasze dzieci wychowują Tapirowie. Za dziesięć lat mielibyśmy setki małych Tapirów z naszymi paszportami. W ten sposób potrzeba kontroli została nagle przedstawiona jako ochrona. Wróciliśmy do praktycznego pytania o podział zadań. Najpierw trzeba było zorganizować wybory. Prawdopodobnie na jakiś czas dałyby spokój. Potem same pojawiłyby się kolejne problemy, bo zasoby były ograniczone. Gdyby tylko wszyscy to rozumieli — wzdychaliśmy. Tymczasem oczekiwaliśmy przede wszystkim, że zrozumieją to inni.